2030-yilgacha maqsad va ilk qoidalar
2024-yil oktabrida Prezident 2030-yilgacha sunʼiy intellekt texnologiyalarini rivojlantirish strategiyasini (PQ-358) tasdiqladi. Undagi maqsadlar raqamlar bilan yozilgan: 1,5 mlrd AQSh dollarlik AI-mahsulotlar va xizmatlar, Yagona interaktiv davlat xizmatlari portalidagi xizmatlarning 10% gachasi AI asosida, 20 tagacha ilmiy laboratoriya, hukumatlarning AIga tayyorlik indeksida top-50 dan joy olish.
Strategiyada «100 ta loyiha» degan raqam yoʻq. Uni Prezident 2025-yil 26-dekabrdagi Oliy Majlisga Murojaatnomasida tilga olgan. Toʻrtta data-markaz, ikkita superkompyuter va 15 ta oliy oʻquv yurtidagi AI-laboratoriyalar haqidagi soʻzlardan keyin u bular «tibbiyot, transport, qishloq xoʻjaligi kabi muhim sohalarda sunʼiy intellekt boʻyicha 100 dan ortiq loyihani amalga oshirishga xizmat qiladi…» degan.
2026-yil 21-yanvarda Prezident OʻRQ-1115 qonunini imzoladi. U birdaniga bir nechta qonunga oʻzgartirish kiritadi va rasmiy eʼlon qilingan kundan kuchga kiradi. Mijozlarga javob beradigan bot uchun unda AI taʼrifi, qarorlarga oid cheklov va shaxsga doir maʼlumotlar uchun yangi jarima muhim.
Qonun nimani AI deb ataydi va nimani taqiqlaydi
Taʼrifni qonun «Axborotlashtirish toʻgʻrisida»gi Qonunning 3-moddasiga qoʻshdi: sunʼiy intellekt — «insonning bilim va koʻnikmalariga taqlid qilish, shu jumladan mustaqil ravishda oʻrganish va yechimlarni izlash hamda aniq vazifalarni bajarishda inson aqliy faoliyati natijalari bilan taqqoslanadigan natijalarni olish imkonini beradigan texnologik yechimlar majmui». Bizning tushunishimizcha, mijoz savolini oʻqib, javobni oʻzi yozadigan bot bu tavsifga mos keladi.
Taqiq oʻsha qonunning yangi 7¹-moddasida. Insonning huquqi va erkinligiga aloqador boʻlgan yuridik ahamiyatga ega qarorlarni qabul qilishda «faqat sunʼiy intellektdan foydalangan holda yaratilgan axborot resurslari va sunʼiy intellekt texnologiyalari asosida ishlaydigan axborot tizimlarining xulosalariga tayanish mumkin emas».
Norma «faqat» degan soʻzga tayanadi. Uning harfiga koʻra AI qarorni tayyorlashi mumkin: maʼlumot yigʻish, arizalarni saralash, variant taklif qilish. Taqiqlangani boshqa — tizim xulosasining insonsiz qarorga aylanishi.
Bu normada yuridik ahamiyatga ega qarorlar roʻyxatini topmadik. Savdo va qoʻllab-quvvatlash boti uchun biz bu yerga mijozning holatini oʻzgartiradigan hamma narsani kiritamiz: pulni qaytarishni rad etish, boʻlib toʻlash yoki kreditni rad etish, akkauntni bloklash. Yetkazib berish narxi haqidagi savolga javob bu yerga tushishi dargumon.
Jarima: 20,6–41,2 emas, 22–44 mln soʻm
OʻRQ-1115 Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksning 46²-moddasini ikkinchi qism bilan toʻldirdi. AI texnologiyalaridan foydalanib shaxsga doir maʼlumotlarga qonunga xilof ishlov berish va ularni OAV, telekommunikatsiya tarmoqlari yoki internetda tarqatish uchun huquqbuzarlik qurollarini musodara qilgan holda 50 dan 100 BHM gacha jarima belgilanadi. Bu qismda fuqarolar va mansabdor shaxslar uchun alohida stavkalar yoʻq.
Qonun mazmunini qayta bayon qilgan matnlarda 20,6–41,2 mln soʻm degan summalar uchraydi. Bu avvalgi BHM — 412 000 soʻm boʻyicha qayta hisob. 2026-yil 1-sentabrdan PF-115 farmoniga koʻra BHM 440 000 soʻmga teng va oʻsha oraliq 22–44 mln ni tashkil etadi.
Taqqoslash uchun — oʻsha moddaning lex.uz saytidagi MJtK matnidagi birinchi qismi, 2021-yilgi OʻRQ-726 qonuni tahririda. U shaxsga doir maʼlumotlarni qonunga xilof yigʻish, tizimlashtirish va saqlashga taalluqli. Unga koʻra fuqaro 7 BHM (3,08 mln soʻm), mansabdor shaxs esa 50 BHM (22 mln) toʻlaydi. Agar maʼlumotlarga AI yordamida ishlov berilgan boʻlsa, fuqaro uchun jarimaning quyi chegarasi yetti barobardan ziyod yuqori.
Maʼmuriy jazodan keyin shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisidagi qonunchilikni takroran buzish Jinoyat kodeksining 141²-moddasiga olib keladi. 2021-yilgi tahrirda, Gazeta.uz tahliliga koʻra, bu 100 dan 150 BHM gacha jarima, muayyan huquqdan 3 yilgacha mahrum qilish yoki 2 yilgacha axloq tuzatish ishlari. Ogʻirlashtiruvchi holatlarda — 3 yilgacha ozodlikdan mahrum qilishgacha.
Bot uchun bu modda yozishmalarga taalluqli. Dialogdagi ismlar, telefonlar va manzillar modelga, loglarga, jadvallarga tushadi. Nimani qonunga xilof ishlov berish deb hisoblashni ikkinchi qism ochib bermaydi. Bizning tushunishimizcha, javobni «Shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisida»gi Qonundan izlash kerak. Mijozlar yozishmalarini qanday shartlarda tashqi modelga berish mumkinligini alohida koʻrib chiqqanmiz.
Qonunda nima yoʻq
Qayta bayonlardagi keng tarqalgan xato: goʻyoki qonun AI yaratgan kontentni majburiy belgilashni joriy etgan. Imzolangan matnda bunday norma yoʻq. Qonun loyihasida u bor edi. 2025-yil noyabrida qonunning Senat tomonidan maʼqullangani haqidagi Gazeta.uz xabariga koʻra, loyiha AI yordamida yaratilgan barcha axborot resurslarini tarmoqqa yuklayotganlarni ularni belgilashga majbur qilardi. Oʻsha yerda shaxsga doir maʼlumotlar bilan bogʻliq qoidabuzarliklar uchun jarima bilan bir qatorda 15 sutkagacha maʼmuriy qamoq ham tilga olingan. lex.uz saytidagi OʻRQ-1115 matnida na belgilash, na qamoq bor.
Majburiyat yoʻqligi «AI javob bermoqda» degan belgini ortiqcha qilmaydi. Sababi — etika qoidalarida.
Etika qoidalari: yakuniy qaror inson zimmasida
2026-yil 14-martda Adliya vazirligi 3787-son bilan Sunʼiy intellektga asoslangan yechimlarni yaratish, joriy qilish va ulardan foydalanish boʻyicha etika qoidalarini roʻyxatdan oʻtkazdi. Ularni Raqamli texnologiyalar vazirligining 2026-yil 24-fevraldagi 284-mh-sonli buyrugʻi tasdiqlagan. Qoidalar 2026-yil 17-iyunda, rasmiy eʼlon qilinganidan uch oy oʻtib kuchga kirdi. Quyidagi iqtiboslar — lex.uz dagi rasmiy oʻzbekcha matndan.
11-band: «sunʼiy intellekt texnologiya va tizimlari orqali qabul qilingan barcha qarorlar inson nazorati ostida boʻlishi hamda inson tomonidan qayta koʻrib chiqilishi, shuningdek yakuniy qaror inson tomonidan qabul qilinishi lozim».
10-band: foydalanuvchilarga «sunʼiy intellektga asoslangan yechimlar yoki qarorlar doim toʻgʻri boʻlmasligi hamda ularning natijalaridan tavsiyaviy yoki maʼlumot uchun foydalanish mumkinligi haqida tushuntirilishi lozim».
6-band: «Sunʼiy intellekt ishtirokchilari sunʼiy intellekt texnologiya va tizimlari tomonidan qabul qilingan qarorlarni yakuniy qaror sifatida qabul qilmasliklari lozim».
7¹-modda bilan bu bitta konstruksiyaga birlashadi. Qaror inson huquqlariga daxldor boʻlsa, qonun faqat AIga tayanishni taqiqlaydi. Qoidalar kengroq boradi: inson umuman AI qarorlarini tekshiradi, foydalanuvchiga esa tizim xato qilishi mumkinligi aytiladi. Botga yozayotganini bilmaydigan mijozga buni tushuntirib boʻlmaydi. Shuning uchun qonun talab qilmasa ham, «AI javob bermoqda» degan belgini oʻz botimizga birinchi xabardanoq kiritamiz.
Ishga tushirishdan oldin bot uchun chek-list
Quyida savdo yoki qoʻllab-quvvatlash botida birinchi jonli dialoggacha tekshiradigan narsalarimiz. Bandlarning bir qismi normalardan kelib chiqadi, bir qismi — bizning tushunishimizdan. Matn jim boʻlgan joyda biz qatʼiyroq variantni tanlaymiz.
- Bot birinchi xabarda oʻzini AI-assistent sifatida tanishtiradi va toʻgʻridan-toʻgʻri savolga buni inkor etmaydi.
- Bot mijozning holatini oʻzgartiradigan masalalarni hal qilmaydi: rad javobi, narxlar roʻyxatidan ortiq chegirma, boʻlib toʻlash, kredit, pulni qaytarish. U maʼlumot yigʻadi va dialogni odamga oʻtkazadi.
- Narxlar, muddatlar va shartlarni bot faqat egasi tasdiqlagan matndan oladi. Javob yoʻq boʻlsa — aniqlashtirishini yozadi. Botning ortiqcha vaʼdasi uchun javobgarlik haqida — alohida tahlil.
- Oʻtkazish ikki tomonlama ishlaydi: xodim signal oladi, odam suhbatga qoʻshilganda esa bot jim boʻladi.
- Modelga qanday shaxsga doir maʼlumotlar ketishi, model qaysi provayderda ishlashi, yozishmalar qayerda va qancha muddat saqlanishi yozib qoʻyilgan.
1, 3 va 4-bandlar Telegram Business uchun Valli avtojavobimizda bor, u hozir pilot bosqichida. Birinchi xabarda Valli oʻzini egasining AI-assistenti sifatida tanishtiradi, «siz botmisiz?» degan savolga «ha» deb javob beradi. Narxlar va muddatlarni faqat egasining profilidan aytadi, javobi yoʻq savolga egasidan aniqlashtirishini yozadi. Qizigan dialog egasiga kartochka koʻrinishida ketadi, unda «bu chatda 24 soat jim turish» tugmasi bor. Agar egasi mijozga oʻzi yozgan boʻlsa, bot shu chatda ikki soat javob bermaydi.
Tanishtirish, halol javob va profildagi narxlar — bu koddagi taqiq emas, model uchun koʻrsatmalar, va model ulardan chetga chiqishi mumkin. Egasi javob berganidan keyingi pauza kodda qilingan. Model jonli dialoglarda koʻrsatmalarni qanchalik tez-tez buzishini pilot koʻrsatishi kerak.
Ulashish uchun infografika
Oʻzbekiston biznesida AI haqidagi boshqa raqamlar — 2030-yilgacha strategiya, kompensatsiya dasturi, javob tezligi oʻlchovlari — birlamchi manbalar bilan maʼlumotnomada jamlangan.
Biz nimani bilmaymiz
Bu yuridik maslahat emas. Biz normalarni oʻz botimizni sozlayotganda oʻqidik va ularni qanday tushungan boʻlsak, shunday bayon qilyapmiz. Biznesingiz boʻyicha qarorni yurist bilan tekshirib olgan maʼqul.
AI taʼrifi, 7¹-modda va etika qoidalari bandlaridan iqtiboslar — lex.uz dagi rasmiy oʻzbekcha matndan: OʻRQ-1115 qonuni, «Axborotlashtirish toʻgʻrisida»gi Qonunning amaldagi tahriri va 3787-son qoidalar.
Qonun qaysi qarorlarni yuridik ahamiyatga ega deb hisoblashi va 7¹-modda xususiy biznes botlariga tatbiq etilishi matndan kelib chiqmaydi. 6, 10 va 11-bandlardan etika qoidalari kimga qaratilgani va ularni buzganlik uchun javobgarlik bor-yoʻqligi koʻrinmaydi.
MJtK 46²-moddasining ikkinchi qismi boʻyicha summalar OʻRQ-1115 matnidan olingan, 2026-yilgi tuzatishlardan keyingi moddaning toʻliq amaldagi tahririni koʻrmaganmiz. Belgilash va qamoq loyihadan qaysi bosqichda chiqib ketganini aniqlamadik. JK 141²-moddasi boʻyicha 2021-yilgi tahrirdagi jazo miqdorlari NORMA.UZ va Gazeta.uz maʼlumotlariga asoslangan, kodeks matnini ochmaganmiz. Avvalgi 412 000 soʻmlik BHMni birlamchi manba boʻyicha tekshirmadik. Yangi jarimani qoʻllash amaliyotini topmadik.
Bu qoidalarni loyihalarda qanday hisobga olishimiz — modelga nima ketadi, maʼlumotlar qayerda turadi, qayerda qaror inson zimmasida qoladi — Oʻzbekistonda sunʼiy intellektni joriy etish haqidagi sahifada.
Agar mijozlar bilan yozishmalarni botga berish mumkin boʻlgan va odam zimmasida qoladigan qismlarga ajratmoqchi boʻlsangiz, jarayonni soʻrovnomada tasvirlab bering. Bitta jarayon tahlilini 48 soat ichida bepul qilamiz, buning uchun qoʻngʻiroq shart emas.
